FAQ - Sprzęt PPOŻ

Obowiązek wyposażenia zakładu pracy w sprzęt przeciwpożarowy wynika z kilku aktów prawnych jednocześnie. Najważniejsze: Ustawa o ochronie przeciwpożarowej z dnia 24 sierpnia 1991 r. – nakłada obowiązek przestrzegania przepisów ppoż. na właścicieli i zarządców obiektów; wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za ochronę ppoż. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów – określa szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia w gaśnice, hydranty i inne urządzenia gaśnicze; instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP – obowiązek zapewnienia środków gaśniczych na stanowiskach pracy z materiałami łatwopalnymi. Kodeks Pracy art. 207 – pracodawca odpowiada za stan BHP w zakładzie, w tym za ochronę ppoż. Brak wymaganego sprzętu ppoż. lub niesprawny sprzęt stwierdzone przez Państwową Straż Pożarną może skutkować nakazem usunięcia nieprawidłowości, mandatem lub decyzją o zamknięciu obiektu.

Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP) to dokument opisujący warunki ochrony ppoż. konkretnego obiektu i procedury postępowania na wypadek pożaru. Obowiązek posiadania IBP dotyczy obiektów, w których: kubatura brutto przekracza 1000 m³ lub kubatura strefy pożarowej przekracza 500 m³; przebywać może ponad 50 osób jednocześnie; składowane są materiały niebezpieczne pożarowo. IBP musi zawierać: charakterystykę pożarową obiektu, zasady rozmieszczenia sprzętu ppoż., sposoby postępowania na wypadek pożaru, procedury ewakuacyjne, zasady organizowania ćwiczeń ewakuacyjnych, dane kontaktowe do straży pożarnej. IBP aktualizuje się co najmniej raz na 2 lata oraz po każdej zmianie sposobu użytkowania obiektu. W obiektach bez obowiązku posiadania IBP – pracodawca i tak zobowiązany jest do wyposażenia stanowisk pracy w odpowiednie środki gaśnicze i zaznajomienia pracowników z zasadami postępowania w razie pożaru.

Ćwiczenia ewakuacyjne reguluje Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony ppoż. budynków. Obowiązek przeprowadzania ćwiczeń dotyczy: obiektów przeznaczonych dla ponad 50 osób (szkoły, biurowce, hotele, szpitale, zakłady produkcyjne) – co najmniej raz na 2 lata; obiektów z osobami o ograniczonej sprawności ruchowej – co najmniej raz na rok. Ćwiczenia ewakuacyjne powinny obejmować: ogłoszenie alarmu pożarowego i sprawdzenie czy wszyscy pracownicy go słyszą; wyznaczone trasy ewakuacyjne dla każdej strefy budynku; zbiórkę przy wyznaczonych punktach zbiórki poza budynkiem; sprawdzenie obecności wszystkich ewakuowanych osób; powrót do normalnej pracy po zakończeniu ćwiczeń. Z ćwiczeń ewakuacyjnych sporządza się protokół obejmujący: datę, liczbę uczestników, czas ewakuacji, stwierdzone nieprawidłowości i wnioski. Ćwiczenia warto przeprowadzać bez uprzedzenia – realistyczny test gotowości jest ważniejszy niż perfekcyjne wykonanie wcześniej ćwiczonego scenariusza.

Norma EN 2 definiuje klasy pożarów, a każda gaśnica oznaczona jest literami klas które gasi – przed zakupem zawsze sprawdź to oznaczenie na etykiecie. Klasa A – ciała stałe organiczne (drewno, papier, tkaniny, plastiki, karton) – gaśnica proszkowa ABC, pianowa lub wodna. Klasa B – ciecze palne i ciała stałe topiące się (benzyna, oleje, alkohole, lakiery, tłuszcze techniczne) – proszkowa ABC, śniegowa CO₂, pianowa, halotronowa. Klasa C – gazy palne (propan, butan, metan, acetylon, wodór) – wyłącznie proszkowa ABC; przy gazie: zawsze najpierw odetnij dopływ gazu, dopiero potem gaś. Klasa D – metale palne (magnez, sód, potas, tytan) – specjalne gaśnice proszkowe klasy D (nie stosuj wody – reakcja egzotermiczna!). Klasa F – tłuszcze i oleje jadalne w urządzeniach kuchennych (frytownice, patelnie) – wyłącznie gaśnica klasy F lub koc gaśniczy; nigdy woda ani CO₂ – powodują rozbryzg gorącego tłuszczu. Przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem – wyłącznie gaśnica śniegowa CO₂ lub halotronowa; gaśnice proszkowe i pianowe są elektroprzewodzące.

Wymagana liczba i rozmieszczenie gaśnic określone są w Rozporządzeniu MSWiA w sprawie ochrony ppoż. budynków. Minimalna liczba: jedna jednostka masy środka gaśniczego na każde 100 m² powierzchni strefy pożarowej (1 jednostka = 2 kg proszku = 3 kg CO₂ = 3 l pianki = 2 kg halonu); przy obiektach ZL (zagrożenia ludzi): co najmniej jedna gaśnica ABC 6 kg na każde 300 m² w biurach i budynkach administracyjnych. Zasady rozmieszczenia: maksymalna odległość z miejsca pracy do gaśnicy – 30 m dla obiektów PM (produkcyjno-magazynowych) i 25 m dla ZL; przy wyjściach z pomieszczeń i wyjściach ewakuacyjnych; na korytarzach i klatkach schodowych w widocznym i dostępnym miejscu; z dala od źródeł ciepła (powyżej 40°C gaśnice proszkowe mogą tracić sprawność); montaż na uchwytach ściennych: górna krawędź gaśnicy do 4 kg – max. 1,5 m od podłogi; powyżej 4 kg – max. 1,0 m od podłogi; przy każdej gaśnicy znak ppoż. wskazujący lokalizację.

Prawidłowe użycie gaśnicy wg metody PASS (Pull – Aim – Squeeze – Sweep): P (Pull – wyciągnij) – wyciągnij zawleczkę zabezpieczającą z dźwigni uruchamiającej; zawleczka jest po to by gaśnica nie uruchomiła się przypadkowo. A (Aim – wyceluj) – skieruj dyszę lub wąż gaśnicy w kierunku podstawy ognia – nie w płomień; cel to źródło palącej się substancji, nie widoczne płomienie. S (Squeeze – naciśnij) – naciśnij dźwignię uruchamiającą; środek gaśniczy wyrzucany jest pod ciśnieniem; gaśnica proszkowa ma zazwyczaj 10–30 sekund czasu pracy. S (Sweep – zamiataj) – powolnymi ruchami zamiatającymi prowadź strumień wzdłuż podstawy ognia; nie zatrzymuj się w jednym punkcie. Przed użyciem gaśnicy zawsze: upewnij się że masz drogę odwrotu za plecami; wezwij straż pożarną zanim zaczniesz gasić (zadzwoń lub wyślij kogoś); gaś tylko gdy pożar jest mały (nie większy niż kosz na śmieci) i nie jesteś w niebezpieczeństwie; jeśli pożar rośnie – natychmiast się wycofaj.

Gaśnice jako sprzęt ppoż. podlegają obowiązkowym przeglądom wg Rozporządzenia MSWiA i normy PN-EN 3. Harmonogram: Co 12 miesięcy – przegląd techniczny przez uprawnionego konserwatora; sprawdzenie ciśnienia i masy środka gaśniczego, stanu zbiornika, węża i dyszy, plomby i oznakowania; wynik odnotowany w karcie kontrolnej na gaśnicy z datą następnego przeglądu. Co 5 lat – badanie legalizacyjne zbiornika ciśnieniowego przez UDT dla gaśnic CO₂. Co 10–12 lat (zależnie od producenta) – wymiana środka gaśniczego (proszku) i próba ciśnieniowa zbiornika. Natychmiastowa wymiana/naładowanie po każdym użyciu – nawet częściowym; gaśnica z usuniętą plombą traktowana jest jako użyta i musi być sprawdzona. Samodzielna kontrola co miesiąc: plomba nienaruszona; wskazówka manometru w zielonym polu (ciśnienie w normie); brak widocznych uszkodzeń i korozji; czytelna tabliczka z datą przeglądu; gaśnica na swoim miejscu, nie zasłonięta. Gaśnica bez ważnego przeglądu nie może być zaliczona do wymaganego wyposażenia ppoż.

Trzy główne typy gaśnic dostępnych w Polsce różnią się środkiem gaśniczym, skutecznością i zastosowaniem: Gaśnica proszkowa ABC – środek gaśniczy: proszek na bazie fosforanów amonu; najszersza skuteczność (klasy A, B, C); tania, trwała, długi czas działania; wada: proszek brudzi i niszczy urządzenia elektryczne (komputery, maszyny), trudny do sprzątnięcia; nie stosować w serwerowniach i przy delikatnej elektronice. Gaśnica śniegowa CO₂ – środek gaśniczy: dwutlenek węgla pod ciśnieniem; nie pozostawia osadu – idealna do serwerowni, laboratoriów, archiwów i przy urządzeniach elektrycznych; gasi przez schłodzenie i wyparcie tlenu; wada: krótki czas działania (ok. 10 sekund dla 5 kg), wydzielający się CO₂ stanowi zagrożenie w zamkniętych pomieszczeniach. Gaśnica halotronowa – środek gaśniczy: haltron (substancja fluorowęglowodorowa); nie pozostawia osadu, nie przewodzi prądu, nie niszczy urządzeń; stosowana w muzeach, archiwach, serwerowniach i przy lotnictwie; droższa od proszkowej i CO₂. Wybierz gaśnicę odpowiednią do zagrożeń na swoim stanowisku pracy.

Koc gaśniczy wykonany jest z tkaniny ognioodpornej – włókna szklanego, aramidowego lub ceramicznego – i służy do gaszenia małych pożarów przez odcięcie dostępu tlenu. Zastosowania: Pożary tłuszczu w kuchni (klasa F) – szczególnie zalecany przy pożarze frytownicy lub patelni z tłuszczem; w odróżnieniu od gaśnicy nie powoduje rozbryzgu gorącego tłuszczu i nie niszczy sprzętu; Płonąca odzież na człowieku – koc owinięty wokół płonącej osoby skutecznie dusi ogień; Małe pożary w miejscu pracy – płonący kosz na śmieci, mała góra papieru. Prawidłowe użycie: chwyć koc za uchwyty trzymając go przed sobą jako tarczę (ochrona rąk i twarzy); przykryj źródło ognia szczelnie bez odsłaniania krawędzi; nie ruszaj koca przez minimum 15–20 minut po ugaszeniu – ponowne dotlenowanie może wznowić pożar; przy pożarze na kuchence wyłącz ogrzewanie przed przykryciem. Koc gaśniczy jest jednorazowy jeśli był używany do gaszenia płonącego tłuszczu lub intensywnego ognia – po użyciu wymień na nowy.

Prądownica to dysza montowana na końcu węża hydrantowego lub strażackiego, regulująca kształt i zasięg strumienia wody. W przeciwieństwie do gaśnic przenośnych – prądownica podłączona do instalacji hydrantowej zapewnia ciągły i nieograniczony dopływ wody. Rodzaje strumieni prądownicy: Strumień zwarty – cienki, daleki zasięg (do 20 m i więcej); do gaszenia od dużej odległości i do rozbijania ogniska pożaru. Strumień rozproszony – szeroka mgła wodna; chłodzi i chroni strażaka; do gaszenia przy podejściu i w pomieszczeniach. Mgła wodna – bardzo drobne kropelki; duże pochłanianie ciepła; do gaszenia w pomieszczeniach gdzie zwarty strumień byłby niebezpieczny. Prądownice stosowane są przez przeszkolony personel zakładu (brygady ppoż.) lub straż pożarną jako uzupełnienie systemu hydrantowego. W zakładach zobowiązanych do posiadania hydrantów wewnętrznych i zewnętrznych – prądownice stanowią wyposażenie szafek hydrantowych. Sprawdź dostępne prądownice i akcesoria ppoż. w ofercie Kams BHP.

Poza gaśnicami kompleksowa ochrona ppoż. zakładu obejmuje wiele urządzeń i wyposażenia. Wymagane lub zalecane artykuły ppoż.: Hydranty wewnętrzne – wymagane w budynkach o kubaturze powyżej 2000 m³ lub szczegółowych kategoriach; szafka hydrantowa z wężem, prądownicą i zaworem; regularnie kontrolowane przez konserwatora. Hydranty zewnętrzne – do zasilania samochodów straży pożarnej; wymagane w odległości max. 75–150 m od obiektu (zależnie od kategorii). Czujniki dymu i alarmy ppoż. – systemy DSP (detekcji i sygnalizacji pożarowej) wymagane w obiektach ZL powyżej określonej powierzchni; autonomiczne czujniki dymu zalecane wszędzie. Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne – zasilane z własnego źródła energii; zapewnia widoczność dróg ewakuacyjnych po awarii oświetlenia podstawowego; wymagane w budynkach powyżej 1000 m² lub z dużym zagęszczeniem osób. Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – odcinają zasilanie całego budynku lub strefy; wymagane przy wejściach głównych do budynków. Koce gaśnicze – przy stanowiskach kuchennych, spawalniczych i z materiałami łatwopalnymi.

Właściwe postępowanie w pierwszych sekundach po wykryciu pożaru dramatycznie wpływa na jego dalszy rozwój. Kolejność działań według zasady RACE: R (Rescue – uratuj) – najpierw upewnij się że wszyscy w bezpośrednim zagrożeniu są ewakuowani; nie narażaj się na niebezpieczeństwo; A (Alarm – alarm) – natychmiast wciśnij przycisk ROP (ręczny ostrzegacz pożarowy) lub zadzwoń pod 112; podaj adres, rodzaj pożaru, czy są ofiary; nie odkładaj alarmu na po ugaszeniu – pożar może wymknąć się spod kontroli w sekundy; C (Contain – ogranicz) – zamknij drzwi i okna w strefie pożaru spowalniając rozprzestrzenianie ognia i dymu; wyłącz klimatyzację jeśli możliwe; E (Extinguish/Evacuate – gaś lub ewakuuj) – gaś jeśli pożar jest mały, masz sprawną gaśnicę i drogę odwrotu; ewakuuj jeśli pożar jest duży lub rośnie. Przy ewakuacji: zamknij za sobą drzwi (spowalnia pożar), poruszaj się nisko jeśli jest dym, nie używaj windy.

Gaszenie pożaru gaśnicą przez personel zakładu jest właściwe tylko w określonych warunkach – poza nimi bezpośrednią powinnością jest ewakuacja. Gaś gaśnicą gdy: pożar jest mały (nie większy niż kosz na śmieci lub podobne niewielkie ognisko); masz odpowiednią gaśnicę do danej klasy pożaru; masz wyraźną drogę odwrotu za plecami; pożar nie produkuje dużo dymu i nie zagraża Ci uduszenie; wezwałeś już straż pożarną (pod 112). Bezwzględnie ewakuuj bez prób gaszenia gdy: pożar objął duże powierzchnie lub rośnie szybko; w pomieszczeniu jest gęsty dym – dym zabija szybciej niż ogień; nie masz odpowiedniej gaśnicy; słyszysz sygnał alarmu pożarowego; jesteś sam i nie ma nikogo do asekuracji; w strefie są materiały wybuchowe lub niebezpieczne substancje chemiczne. Pamiętaj: żadne mienie nie jest warte życia – jeśli masz wątpliwość czy gasić – ewakuuj się i zostaw to profesjonalistom.

Dym jest głównym zabójcą przy pożarach – większość ofiar ginie z powodu zatrucia dymem, nie w płomieniach. Zasady bezpiecznej ewakuacji przez strefę z dymem: Poruszaj się nisko – przy podłodze powietrze jest chłodniejsze i zawiera więcej tlenu; w pozycji czołgania się lub w głębokim przysiadzie; dym unosi się ku górze; Chroń drogi oddechowe – przyłóż do twarzy wilgotną ściereczkę lub fragment odzieży; nie wdychaj dymu nawet przez chwilę; Sprawdzaj drzwi przed otwarciem – dotknij grzbietem ręki (nie dłonią) drzwi przed otwarciem; jeśli są gorące – nie otwieraj, szukaj innej drogi; Zamykaj za sobą drzwi – zamknięte drzwi spowalniają rozprzestrzenianie pożaru o kilkanaście minut; Nie wracaj po rzeczy – dokument, telefon, kluczyki nie są warte życia; Jeśli ewakuacja jest niemożliwa – zamknij się w pomieszczeniu, uszczelnij szpary pod drzwiami odzieżą lub ręcznikami, otwórz okno i dawaj znaki ratownikom; dzwoń pod 112 i podaj dokładną lokalizację.