Faq oznakowanie bhp

Obowiązek stosowania oznakowań BHP wynika z kilku aktów prawnych jednocześnie. Najważniejsze: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP – nakłada obowiązek oznakowania stref niebezpiecznych, tras ewakuacyjnych i wyjść awaryjnych. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie znaków i sygnałów bezpieczeństwa – określa rodzaje znaków bezpieczeństwa, ich kształty, kolory i wymagania dotyczące umieszczania; implementuje Dyrektywę UE 92/58/EWG. Kodeks Pracy art. 207 – ogólny obowiązek pracodawcy do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym informowania pracowników o zagrożeniach przez odpowiednie oznakowanie. Rozporządzenie w sprawie ochrony ppoż. – obowiązek oznakowania dróg ewakuacyjnych, gaśnic, hydrantów i wyłączników przeciwpożarowych. Rozporządzenie w sprawie substancji chemicznych – obowiązek oznakowania miejsc składowania substancji niebezpiecznych. Brak wymaganych oznakowań lub stosowanie nieczytelnych/uszkodzonych znaków może skutkować mandatem PIP lub odpowiedzialnością cywilną przy wypadku.

Znaki bezpieczeństwa muszą spełniać wymagania określonych norm europejskich gwarantujących ich czytelność i jednoznaczność w całej UE. Kluczowe normy: EN ISO 7010 – najważniejsza norma definiująca piktogramy bezpieczeństwa stosowane w miejscach pracy i przestrzeniach publicznych; ujednolica wygląd znaków w całej Europie – znak W (ostrzegawczy), E (ewakuacyjny), M (nakazu), P (zakazu), F (ppoż.) ma identyczny wygląd w Polsce, Niemczech i Francji. EN ISO 3864 – określa zasady projektowania znaków bezpieczeństwa: kolory, kształty, proporcje i stosowanie. EN 1838 – oświetlenie awaryjne i znaki ewakuacyjne fotoluminescencyjne; określa wymagania dotyczące widoczności w ciemności. PN-EN 12899 – stałe pionowe znaki drogowe. EN ISO 11684 – znaki bezpieczeństwa na maszynach i urządzeniach. Zakup znaków BHP od sprawdzonego dostawcy jak Kams BHP gwarantuje zgodność z aktualnymi normami – samodzielnie drukowane lub rysowane znaki mogą nie spełniać wymagań dotyczących proporcji, kolorów i materiałów.

Znaki BHP wymagają regularnej kontroli i wymiany gdy tracą czytelność lub właściwości. Zasady kontroli: Kontrola regularna – co najmniej raz w roku lub przy każdej zmianie organizacji pracy i układu stanowisk; sprawdź czy wszystkie znaki są czytelne, nieuszkodzone i aktualnie obowiązujące. Natychmiastowa wymiana gdy: znak jest uszkodzony mechanicznie (rozdarty, pogięty, pęknięty), wyblakły lub nieczytelny, zasłonięty przez regał/maszyny/elementy konstrukcji, niezgodny z aktualnym stanem (np. zmieniono trasę ewakuacyjną lub lokalizację gaśnicy). Znaki fotoluminescencyjne (ewakuacyjne świecące w ciemności) tracą właściwości po ok. 5–10 latach i wymagają wymiany niezależnie od wyglądu wizualnego. Po każdym remoncie lub przebudowie – weryfikuj kompletność i aktualność oznakowań; przebudowa pomieszczeń często zmienia trasy ewakuacyjne, rozkład stref i lokalizację sprzętu ppoż. Dokumentuj przeglądy oznakowań w protokołach BHP zakładu.

System znaków bezpieczeństwa oparty jest na kolorach i kształtach, których znaczenie jest jednoznaczne nawet bez czytania tekstu – to celowe i wynikające z norm założenie umożliwiające odczytanie znaku w każdym języku. Czerwony okrąg z czarnym piktogramem i przekreśleniem – znak zakazu; czynność przedstawiona na piktogramie jest zabroniona (np. zakaz palenia, zakaz wejścia). Żółty trójkąt z czarnym piktogramem – znak ostrzegawczy; zagrożenie lub niebezpieczeństwo w pobliżu (np. uwaga napięcie, uwaga śliska podłoga, niebezpieczeństwo pożaru). Niebieski okrąg z białym piktogramem – znak nakazu; obowiązek wykonania czynności lub użycia ŚOI (np. nakaz stosowania kasku, nakaz noszenia okularów). Zielony prostokąt lub kwadrat z białym piktogramem – znak ewakuacyjny lub informacyjny; wskazuje kierunek ewakuacji, wyjście awaryjne, apteczkę, prysznic bezpieczeństwa. Czerwony prostokąt z białym piktogramem – znak ochrony ppoż.; lokalizacja gaśnicy, hydrantu, przycisku alarmowego.

Minimalne obowiązkowe oznakowanie w każdym zakładzie pracy niezależnie od branży: Znaki ewakuacyjne (zielone) – przy każdym wyjściu ewakuacyjnym; na każdym zakręcie trasy ewakuacyjnej; przy każdych schodach i zmianach poziomu na trasie ewakuacyjnej; minimalna odległość między znakami 20–25 m na korytarzu. Znaki gaśnic i hydrantów (czerwone) – nad każdą gaśnicą i hydrantem; na ścianie lub suficie gdy gaśnica jest za meblami lub regałami. Znaki zakazu palenia (czerwone) – w pomieszczeniach z materiałami łatwopalnymi; przy wejściach do obiektów biurowych i produkcyjnych. Znaki nakazu stosowania ŚOI (niebieskie) – przy wejściach do stref wymagających stosowania kasku, okularów, rękawic. Znaki ostrzegawcze (żółte) – przy maszynach i urządzeniach stwarzających zagrożenia; przy instalacjach elektrycznych; przy progach i krawędziach stwarzających ryzyko potknięcia.

Wybór między naklejką a tablicą zależy od miejsca zastosowania i wymagań trwałości. Naklejki ostrzegawcze – samoprzylepne folie; łatwy montaż bezpośrednio na maszynach, urządzeniach, drzwiach i ścianach; idealne do oznakowania sprzętu, szafek, pojemników i wyposażenia; dostępne w wersjach odpornych na wodę, oleje i UV do zastosowań zewnętrznych i przemysłowych; łatwiejsze do wymiany gdy znak się zestarzeje lub zmieni się przeznaczenie miejsca. Tablice ostrzegawcze – sztywne podłoże (PVC, aluminium, dibond); przeznaczone do montażu na ścianie lub stojaku przy wejściach do stref zagrożeń, przy maszynach wymagających trwałego i wyraźnego oznakowania oraz na zewnątrz; większy rozmiar = lepsza widoczność z daleka; trwalsze w trudnych warunkach (wilgoć, uderzenia, temperatury). Ogólna zasada: naklejki do sprzętu i powierzchni, tablice do stref, wejść i jako oznakowanie stałe widoczne z odległości powyżej 3–5 m.

Znaki ewakuacyjne muszą być rozmieszczone tak, aby każda osoba w budynku mogła bez trudu dotrzeć do wyjścia awaryjnego nawet w warunkach ograniczonej widoczności (zadymienie, awaria oświetlenia). Wymagania montażu: Wysokość montażu – zazwyczaj powyżej drzwi ewakuacyjnych (na framudze lub nad drzwiami) lub na ścianie na wys. 2–2,5 m; w przypadku podwieszanych sufitów – znaki podwieszane na suficie wskazujące kierunek; Widoczność – każdy znak musi być widoczny z miejsca gdzie kończy się widoczność poprzedniego znaku; maksymalny odstęp między znakami kierunkowymi na korytarzu: zazwyczaj 20–25 m; Kierunek strzałki – strzałka wskazuje kierunek ruchu do wyjścia ewakuacyjnego; przy samym wyjściu strzałka wskazuje na dół lub brak strzałki; Oświetlenie awaryjne – znaki ewakuacyjne powinny być podświetlane lub fotoluminescencyjne (świecące w ciemności po naładowaniu światłem); przy braku oświetlenia awaryjnego – znaki fotoluminescencyjne (EN 1838) są obowiązkowe.

Znaki fotoluminescencyjne (phosphorescent, potocznie „świecące w ciemności") wykonane są z materiału pochłaniającego energię świetlną i emitującego ją w ciemności przez wiele godzin. Nie wymagają zasilania elektrycznego ani żarówek – ładują się od oświetlenia ogólnego lub dziennego. Wymagania stosowania: znaki fotoluminescencyjne wg normy EN ISO 7010 i EN 1838 są wymagane lub zalecane w miejscach gdzie oświetlenie awaryjne elektryczne jest niedostępne lub niewystarczające; szczególnie ważne w: tunelach i przejściach podziemnych, kinach i teatrach (ciemne wnętrza), halach przemysłowych z ryzykiem awarii oświetlenia, hotelach i miejscach noclegowych, piwnicach i magazynach. Wydajność fotoluminescencyjna zależy od materiału – najlepsze znaki spełniają klasę B lub C wg EN 1838 i świecą przez 60+ minut po naładowaniu. Sprawdź czy kupowane znaki posiadają informację o wydajności fotoluminescencji i klasie zgodności z EN 1838.

Znaki ochrony ppoż. muszą być umieszczone przy każdym sprzęcie i urządzeniu gaśniczym w budynku. Wymagania: Gaśnice – znak nad gaśnicą na wysokości umożliwiającej jej dostrzeżenie z odległości co najmniej 5 m; gdy gaśnica jest schowana za meblami lub regałami – dodatkowy znak na ścianie lub suficie wskazujący lokalizację; Hydranty wewnętrzne – znak nad szafką hydrantową; widoczny z korytarza bez konieczności wchodzenia do pomieszczenia; Przyciski alarmu pożarowego (ROP) – znak przy każdym przycisku; Wyłączniki ppoż. prądu – oznakowane znakiem ppoż. i napisem wskazującym co wyłączają; Drogi pożarowe – oznakowanie wejść do dróg pożarowych; zakaz blokowania i parkowania; Miejsce zbiórki – punkt zbiórki po ewakuacji oznakowany znakiem EN ISO 7010 E007. Wszystkie znaki ppoż. muszą być utrzymane w czystości i czytelności – brudna lub zasłonięta gaśnica bez czytelnego znaku może kosztować sekundy podczas pożaru.

Od 2015 roku w UE obowiązuje system GHS/CLP (Globally Harmonised System / Classification, Labelling and Packaging) zastępujący stary system oznaczeń chemicznych. Oznakowanie chemiczne oparte jest na czerwonych romboidalnych piktogramach z czarnymi symbolami: Płomień – substancja łatwopalna, samozapalna lub reaktywna z wodą (wydziela gazy łatwopalne). Płomień nad okręgiem – substancja utleniająca; może podtrzymywać pożar bez dostępu powietrza. Bomba wybuchająca – substancja wybuchowa lub zdolna do wybuchu. Czaszka ze skrzyżowanymi piszczelami – substancja ostra toksyczność (szkodliwa lub śmiertelna przy kontakcie lub spożyciu). Wykrzyknik – substancja drażniąca, uczulająca skórę lub drogi oddechowe, szkodliwa dla warstwy ozonowej. Sylwetka człowieka z uszkodzonymi narządami – substancja działająca toksycznie na narządy; rakotwórcza, mutagenna lub toksyczna dla rozrodczości. Drzewo i ryba w wodzie – substancja zagrażająca środowisku wodnemu. Butla pod ciśnieniem – gazy pod ciśnieniem. Żrąca kroplą na dłoni i metalu – substancja żrąca.

Znaki dla rurociągów i instalacji służą identyfikacji medium przepływającego przez rury – szczególnie ważne w zakładach przemysłowych, gdzie zamknięcie lub otwarcie niewłaściwego zaworu może być niebezpieczne. Oznakowanie rurociągów wg normy PN-70/N-01270 i EN 13480 oparte jest na systemie kolorów: Zielony – woda (chłodząca, przemysłowa, pitna). Czerwony – para i gazy palne (w tym gaz ziemny). Szary/srebrny – powietrze techniczne i sprężone. Brązowy – oleje i paliwa ciekłe. Niebieski – tlen techniczny. Żółty – gazy toksyczne i żrące (kwasy, amoniaki). Biały – próżnia. Oprócz koloru na rurze umieszcza się strzałkę kierunku przepływu, nazwę medium i dodatkowe piktogramy ostrzegawcze przy substancjach niebezpiecznych. Oznakowanie montuje się przy zaworach, armaturze, przejściach przez ściany i na prostych odcinkach co 5–10 m (zależnie od złożoności instalacji). Pełna oferta znaków dla rurociągów dostępna w ofercie Kams BHP.

Znaki urządzeń elektrycznych obejmują szeroką gamę oznakowań stosowanych przy instalacjach, tablicach rozdzielczych i urządzeniach elektrycznych. Obowiązkowe oznakowania przy instalacjach elektrycznych: Znak ostrzegawczy „Uwaga napięcie elektryczne" (żółty trójkąt z błyskawicą) – przy rozdzielniach, szafach elektrycznych, kablach wysokiego napięcia i urządzeniach pod napięciem; Zakaz dotykania – przy urządzeniach gdzie nieuprawniony kontakt jest szczególnie niebezpieczny; Nakaz stosowania ŚOI elektrycznych – przy wejściach do rozdzielni i stacji transformatorowych; Tabliczki identyfikacyjne obwodów – w tablicach rozdzielczych każdy wyłącznik musi mieć tabliczkę opisującą co wyłącza i jaki obwód obsługuje; Oznakowanie LOTO – tabliczki zakazu ponownego załączania podczas prac serwisowych; Znaki strefy EX – przy urządzeniach w strefach zagrożenia wybuchem. W Polsce obowiązują też oznaczenia przewodów wg norm: żółto-zielony = PE (ochronny), niebieski = N (neutralny), brązowy/czarny/szary = L1/L2/L3 (fazy).

Znaki nakazu (niebieskie okrągłe) informują o obowiązkowym stosowaniu określonego ŚOI lub zachowania w danej strefie. Najczęściej wymagane znaki nakazu w zakładach pracy: Nakaz stosowania kasku – przy wejściach na place budowy, do hal produkcyjnych i stref z ryzykiem upadku przedmiotów; Nakaz stosowania okularów – przy maszynach i urządzeniach generujących odpryski, cięciu i szlifowaniu; Nakaz stosowania rękawic – przy substancjach chemicznych, ostrych krawędziach, gorących powierzchniach; Nakaz stosowania ochrony słuchu – przy maszynach generujących hałas powyżej 85 dB; Nakaz stosowania obuwia ochronnego – przy wejściach do hal produkcyjnych, magazynów i placów budowy; Nakaz stosowania kamizelki odblaskowej – przy wejściach do stref ruchu pojazdów. Znaki nakazu umieszcza się przed wejściem do strefy (nie po wejściu – pracownik musi wiedzieć co założyć zanim wejdzie). Przy każdym wejściu do strefy wymagającej kilku ŚOI jednocześnie – umieść wszystkie odpowiednie znaki nakazu razem na jednej tablicy lub zestawie.

Znaki zakazu i znaki ostrzegawcze pełnią różne funkcje i uzupełniają się wzajemnie. Znak zakazu – zakazuje konkretnej czynności lub zachowania: zakaz palenia, zakaz wejścia osób nieupoważnionych, zakaz używania otwartego ognia, zakaz gaszenia wodą. Stosuje się go wszędzie tam gdzie dane zachowanie jest zabronione bezwarunkowo. Znak ostrzegawczy – informuje o zagrożeniu lub niebezpieczeństwie w pobliżu, ale nie nakazuje ani nie zakazuje konkretnej czynności: uwaga napięcie elektryczne, uwaga śliska podłoga, niebezpieczeństwo pożaru, uwaga praca maszyn. Stosuje się go przy zagrożeniach których nie można wyeliminować. Przykład poprawnego łączenia znaków: przy składzie materiałów łatwopalnych: znak ostrzegawczy (żółty trójkąt) „Niebezpieczeństwo pożaru" + znak zakazu (czerwone kółko) „Zakaz palenia" + znak zakazu „Zakaz używania otwartego ognia" = pełna informacja o zagrożeniu I zabronionej czynności. Informacja tabliczki z tekstem może uzupełniać znaki graficzne ale ich nie zastępuje.

Znaki dla gazownictwa to wyspecjalizowane oznakowania stosowane przy instalacjach gazowych, stacjach redukcyjno-pomiarowych i sieciach gazowych. Obowiązkowe oznakowania przy instalacjach gazowych: tablice identyfikacyjne gazociągów (kolor żółty + napis „GAZ" lub nazwa medium, strzałka kierunku przepływu, ciśnienie); oznakowanie szafek gazomierzy i głównych zaworów odcinających (tablice z opisem funkcji zaworu); znaki ostrzegawcze przy zasuwach i zaworach (żółty trójkąt „Uwaga gaz łatwopalny"); znaki zakazu stosowania otwartego ognia i elektrycznych urządzeń nieatex przy stanowiskach pomiarowych; tablice z numerem telefonu alarmowego do pogotowia gazowego (992) i procedurą postępowania przy wycieku gazu; oznakowanie przebiegu gazociągów na mapach i w pobliżu wejść na teren. Obowiązek oznakowania instalacji gazowych wynika z Prawa energetycznego i rozporządzeń wykonawczych. Pełna oferta znaków dla gazownictwa dostępna w sklepie Kams BHP.

Rozmiar znaku BHP musi być dobrany do odległości z jakiej ma być odczytywany – za mały znak jest nieczytelny, za duży marnuje przestrzeń i budżet. Wg norm EN ISO 3864 i rozporządzenia w sprawie znaków bezpieczeństwa minimalna powierzchnia znaku A (w m²) liczona jest ze wzoru: A ≥ L² / 2000 (gdzie L to odległość obserwacji w metrach). Orientacyjna tabela doboru: odległość obserwacji 5 m → min. 12 cm × 12 cm; 10 m → min. 20 cm × 20 cm; 15 m → min. 30 cm × 30 cm; 20 m → min. 40 cm × 40 cm. W praktyce: znaki na maszynach i przy wejściach – format A5 (148×210 mm) lub A4 (210×297 mm) wystarczający do 5–10 m; tablice przy wejściach do stref – format A4 do A3; tablice zewnętrzne i na halach – A3 (297×420 mm) lub większe. Przy słabym oświetleniu i trudnych warunkach widoczności stosuj znaki o rozmiarze wyższej klasy niż obliczona minimalna. Dostępne rozmiary w ofercie tablic informacyjnych i piktogramów Kams BHP.