FAQ - Etykiety ŚOI

Symbol CE (od fr. Conformité Européenne – Zgodność Europejska) umieszczany na ŚOI oznacza, że producent deklaruje iż produkt spełnia wymagania wszystkich unijnych dyrektyw i rozporządzeń mających do niego zastosowanie. W przypadku ŚOI jest to przede wszystkim Rozporządzenie UE 2016/425 w sprawie środków ochrony indywidualnej. Oznaczenie CE na ŚOI oznacza konkretnie: produkt przeszedł badania zgodności z właściwą normą europejską EN; producent posiada dokumentację techniczną potwierdzającą spełnienie wymagań; produkt może być legalnie sprzedawany i stosowany jako ŚOI na terenie całej Unii Europejskiej; producent ponosi odpowiedzialność za deklarowane właściwości ochronne. Brak oznaczenia CE na produkcie opisywanym jako ŚOI to sygnał alarmowy – takiego produktu nie wolno stosować jako certyfikowanego środka ochrony w miejscu pracy.

Rozporządzenie UE 2016/425 dzieli ŚOI na trzy kategorie w zależności od powagi zagrożenia przed którym chronią. Kategoria I – minimalne zagrożenia; producent może sam przeprowadzić ocenę zgodności bez udziału jednostki notyfikowanej; przykłady: lekkie rękawice ogrodnicze, okulary przeciwsłoneczne, jednorazowe fartuchy foliowe. Kategoria II – pośrednie zagrożenia; wymagany udział jednostki notyfikowanej (niezależnej jednostki badawczej, np. TÜV, CIOP); przykłady: szelki bezpieczeństwa, rękawice robocze, kaski ochronne, buty S3. Kategoria III – nieodwracalne lub śmiertelne zagrożenia; najsurowsze wymagania certyfikacyjne, obowiązkowy nadzór produkcji przez jednostkę notyfikowaną; przykłady: maski filtrujące FFP, sprzęt do pracy na wysokości (szelki, amortyzatory), odzież chroniąca przed chemikaliami i promieniowaniem.

Przy oznaczeniu CE na ŚOI kategorii II i III pojawia się czterocyfrowy numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej, która przeprowadziła ocenę zgodności – np. CE 0086 (0086 to numer CIOP-PIB, Centralnego Instytutu Ochrony Pracy w Polsce) lub CE 0197 (TÜV Rheinland). Numer ten pozwala zweryfikować autentyczność certyfikacji: wejdź na stronę bazy NANDO (New Approach Notified and Designated Organisations) prowadzonej przez Komisję Europejską – nando.nce.ec.europa.eu; wyszukaj numer jednostki i sprawdź czy jest aktywna i uprawniona do certyfikacji danej kategorii ŚOI. Brak numeru jednostki notyfikowanej przy oznaczeniu CE na ŚOI kategorii II lub III to poważna nieprawidłowość sugerująca produkt bez właściwej certyfikacji. Na ŚOI kategorii I numer jednostki nie jest wymagany.

Deklaracja Zgodności UE (DoC – Declaration of Conformity) to dokument wystawiany przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela, w którym stwierdza on na własną odpowiedzialność że produkt spełnia wymagania stosownych dyrektyw i norm. Powinna zawierać: dane producenta, opis produktu i numer modelu, wykaz norm z którymi produkt jest zgodny (np. EN ISO 20345:2022), numer i datę certyfikatu jednostki notyfikowanej, nazwę i podpis osoby upoważnionej. Każdy pracodawca stosujący ŚOI kategorii II i III ma prawo zażądać od dostawcy Deklaracji Zgodności przed zakupem lub po jego dokonaniu – to standardowy dokument który powinien być dostępny bez dodatkowych kosztów. W Kams BHP dokumentacja certyfikacyjna dostępna jest dla każdego produktu – w razie potrzeby skontaktuj się z nami pod adresem sklep@kams.com.pl.

Norma EN (European Norm) to dokument techniczny opracowany przez CEN (Europejski Komitet Normalizacyjny) określający minimalne wymagania, metody badań i kryteria oceny dla danej kategorii produktów. Na etykiecie ŚOI norma zapisana jest w formacie: EN [numer]:[rok], np. EN ISO 20345:2022 – buty bezpieczne, wydanie 2022. Elementy oznaczenia: EN – norma europejska; ISO – norma adoptowana równocześnie przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (nie wszystkie normy EN mają przedrostek ISO); numer – unikalny identyfikator normy; rok po dwukropku – rok wydania (aktualna edycja); starsze edycje mają niższy rok, np. EN ISO 20345:2011 – norma poprzednia, nadal spotykana na starszych produktach. Przy zakupie ŚOI upewnij się że produkt spełnia aktualną edycję normy – szczególnie ważne przy normach które były ostatnio aktualizowane (np. normy antypoślizgowości obuwia i filtry do masek).

Zestawienie najważniejszych norm EN dla typowych ŚOI stosowanych w pracy: Obuwie robocze – EN ISO 20345 (buty bezpieczne S1–S5), EN ISO 20346 (ochronne P), EN ISO 20347 (zawodowe O). Rękawice – EN 388 (mechaniczne), EN 407 (termiczne), EN 511 (zimno), EN 374 (chemiczne), EN ISO 21420 (wymagania ogólne). Głowa i twarz – EN 397 (kaski), EN 166 (ochrona oczu), EN 14052 (hełmy przemysłowe). Drogi oddechowe – EN 149 (maseczki FFP), EN 140/136 (półmaski i maski całotwarzowe), EN 14387 (filtry). Słuch – EN 352 (ochronniki słuchu). Praca na wysokości – EN 361 (szelki), EN 355 (amortyzatory), EN 360 (urządzenia samohamowne), EN 795 (kotwiczenie). Odzież ochronna – EN ISO 20471 (ostrzegawcza), EN 343 (deszcz), EN ISO 11612 (ogień i ciepło).

To zależy od przepisów przejściowych dla danej normy. Gdy nowa edycja normy wchodzi w życie, obowiązuje zazwyczaj okres przejściowy (zazwyczaj 12–36 miesięcy) w którym oba wydania normy są równorzędne. Po upłynięciu okresu przejściowego: nowe produkty muszą spełniać aktualną edycję; produkty już wyprodukowane i wprowadzone do obrotu przed wygaśnięciem okresu przejściowego mogą być nadal sprzedawane i stosowane. Przykład: EN ISO 20345:2011 była obowiązującą normą dla butów bezpiecznych przez wiele lat po wydaniu EN ISO 20345:2022 – produkty z certyfikatem wg edycji 2011 mogły być legalnie sprzedawane przez określony czas. Praktyczna rada: przy zakupie ŚOI dla nowych pracowników lub wymianie zużytego sprzętu – zawsze wybieraj produkty spełniające aktualną edycję normy. To gwarantuje najwyższe aktualnie dostępne wymagania bezpieczeństwa.

Na etykiecie rękawic ochronnych EN 388 (ochrona mechaniczna) widnieje piktogram dłoni z czterema lub pięcioma cyframi pod spodem – każda cyfra odpowiada wynikowi testu konkretnej właściwości: Cyfra 1 – odporność na ścieranie (skala 1–4; im wyżej tym lepsza). Cyfra 2 – odporność na przecięcie (skala 1–5; test Coup, zastąpiony w nowszej normie przez literę A–F dla rękawic antyprzecięciowych wg EN ISO 21420). Cyfra 3 – odporność na rozdarcie (skala 1–4). Cyfra 4 – odporność na przebicie (skala 1–4). Cyfra 5 (litera A–F) – odporność na przecięcie wg nowej metody TDM (litera A = najniższa, F = najwyższa; zastępuje starą skalę 1–5 dla rękawic antyprzecięciowych). Przykład: rękawice z oznaczeniem 4 X 3 4 D oznaczają: ścieranie 4/4, przecięcie nie badano metodą Coup (X), rozdarcie 3/4, przebicie 4/4, odporność na przecięcie TDM klasa D.

Odzież ochronna oznaczana jest piktogramami pokazującymi rodzaj ochrony i wyniki testów. Najczęściej spotykane piktogramy: Piktogram płomienia – odzież chroniąca przed ogniem i ciepłem (EN ISO 11612); przy nim liczba oznacza wynik testu w danej klasie (np. A1, B1, C2 – kod odporności na konkretny rodzaj ciepła). Piktogram chmury z deszczem – odzież chroniąca przed deszczem (EN 343); cyfry np. 3 1 oznaczają klasę wodoodporności (1–3) i klasę oddychalności (1–3). Piktogram trójkąta z wykrzyknikiem – odzież ostrzegawcza (EN ISO 20471); cyfra 1, 2 lub 3 oznacza klasę widoczności. Piktogram człowieka z odpryskami – ochrona przed chemikaliami (EN 14605, EN 13034). Piktogram śnieżynki – odzież chroniąca przed zimnem (EN 342 lub EN 14058); przy nim podana temperatura ochrony.

Symbole pielęgnacji na etykiecie odzieży roboczej wg normy ISO 3758 informują o dopuszczalnych metodach prania i konserwacji. Najważniejsze symbole: Wanna z wodą i liczbą – pranie w pralce; liczba wewnątrz oznacza maksymalną temperaturę (np. 40, 60, 95°C); linia pod symbolem = delikatny program; dwie linie = bardzo delikatny. Przekreślona wanna – nie prać w pralce (tylko ręcznie lub oddać do pralni). Trójkąt – bielenie dopuszczalne; przekreślony trójkąt – nie bielić; trójkąt z CL – tylko bielenie chlorowe (rzadko spotykane w odzieży roboczej). Kwadrat z kółkiem – suszarka bębnowa dopuszczalna; z kropką – niska temperatura; dwie kropki – normalna. Żelazko z liczbą kropek – prasowanie: 1 kropka = max. 110°C (syntetyki), 2 kropki = 150°C (wełna), 3 kropki = 200°C (bawełna). Koło z literą – czyszczenie chemiczne: F = węglowodory, P = nadchloroetyl. Na odzieży z certyfikatem EN 20471 (odblaskowej) zawsze sprawdź max. temperaturę prania – zbyt wysoka niszczy taśmy.

Podróbki i niecertyfikowane ŚOI są poważnym zagrożeniem – wyglądają jak oryginalne produkty, ale nie zapewniają deklarowanej ochrony. Sygnały ostrzegawcze: Brak oznaczenia CE lub oznaczenie CE wydrukowane tak jak logo (prawdziwe CE ma specyficzne proporcje liter); Brak numeru jednostki notyfikowanej przy CE na ŚOI kat. II i III; Brak numeru normy EN – „certyfikowane" bez podania konkretnej normy; Brak instrukcji obsługi w języku polskim – obowiązkowa dla ŚOI sprzedawanych w Polsce; Cena znacząco niższa od rynkowej dla danej klasy produktu – certyfikacja i badania kosztują, co odbija się na cenie; Brak daty produkcji lub partii – trudna identyfikacja w razie reklamacji lub wypadku; Nieczytelne lub rozmyte oznaczenia – oryginalne etykiety są czytelne i trwałe. Szczególna ostrożność jest wskazana przy zakupie maseczek FFP, szelek bezpieczeństwa i kasków z nieznanych źródeł – w tych kategoriach podróbki mogą kosztować życie.

Weryfikacja autentyczności certyfikatu ŚOI jest możliwa kilkoma metodami. Baza NANDO Komisji Europejskiej (nando.nce.ec.europa.eu) – wyszukaj numer jednostki notyfikowanej widniejący przy CE na produkcie i sprawdź czy jednostka jest aktywna oraz uprawniona do certyfikacji danej kategorii produktów. Baza ICSMS (icsms.org) – europejski system nadzoru rynku; możesz sprawdzić czy dany produkt lub producent był objęty postępowaniem dotyczącym niezgodności. Strona producenta – renomowani producenci ŚOI (3M, Honeywell, Dräger, MSA, Portwest, Ardon) udostępniają certyfikaty dla każdego produktu na swoich stronach lub na żądanie. Kontakt z importerem lub dystrybutorem – legalny dystrybutor musi posiadać dokumentację i udostępnić ją na żądanie. W Kams BHP sprzedajemy wyłącznie produkty od renomowanych producentów z kompletną dokumentacją – w razie pytań dotyczących certyfikatów: sklep@kams.com.pl.

Odpowiedzialność za wypadek przy pracy spowodowany nieskutecznym lub niecertyfikowanym ŚOI jest wielopoziomowa. Pracodawca odpowiada za zapewnienie pracownikom certyfikowanych ŚOI odpowiednich do zagrożeń (Kodeks Pracy art. 237). Użycie niecertyfikowanego lub fałszywego ŚOI, który nie chronił pracownika, stanowi naruszenie obowiązków pracodawcy i może skutkować: odpowiedzialnością cywilną za szkodę na osobie pracownika, odpowiedzialnością karną za narażenie pracownika na utratę zdrowia lub życia (Kodeks Karny art. 220), grzywną lub wstrzymaniem działalności przez Państwową Inspekcję Pracy. Producent lub importer niecertyfikowanego produktu ponosi odpowiedzialność na gruncie przepisów o odpowiedzialności za produkt niebezpieczny. Dla pracodawcy najprostszą ochroną jest zakup ŚOI wyłącznie od zaufanych dystrybutorów z kompletną dokumentacją i przechowywanie tej dokumentacji.

Samo wręczenie ŚOI pracownikowi nie jest wystarczające – Rozporządzenie UE 2016/425 i Kodeks Pracy nakładają na pracodawcę szereg obowiązków informacyjnych. Pracodawca ma obowiązek: przekazać pracownikowi instrukcję obsługi ŚOI w języku polskim (obowiązkowo dołączoną przez producenta do każdego ŚOI kategorii II i III); przeszkolić pracownika z prawidłowego zakładania, regulacji, użytkowania i przechowywania danego ŚOI; poinformować pracownika o zagrożeniach przed którymi ŚOI chroni i przed którymi nie chroni; poinformować o terminie ważności i sygnałach wskazujących na konieczność wymiany; poinformować o konieczności zgłoszenia uszkodzenia lub aktywacji (np. po upadku z wysokości) w celu wymiany. Brak szkolenia z użytkowania ŚOI jest jednym z najczęściej stwierdzanych przez PIP uchybień podczas kontroli zakładów pracy.

Tak – Kodeks Pracy i rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP nakładają na pracodawcę obowiązek prowadzenia ewidencji wydanych ŚOI i odzieży roboczej. Ewidencja powinna zawierać: imię i nazwisko pracownika, stanowisko pracy, wykaz przydzielonych ŚOI i odzieży roboczej z numerami katalogowymi lub opisem, datę wydania każdego elementu, podpis pracownika potwierdzający odbiór, przewidywany termin następnej wymiany lub przeglądu. Ewidencję należy przechowywać przez okres zatrudnienia pracownika i przez co najmniej 3 lata po jego ustaniu (ze względu na ewentualne roszczenia pracownicze lub postępowania powypadkowe). W praktyce wielu pracodawców prowadzi ewidencję w formie prostej kartoteki lub arkusza Excel – ważne żeby była aktualna i dostępna do wglądu podczas kontroli PIP.

Stosowanie przydzielonych ŚOI jest obowiązkiem pracownika wynikającym z Kodeksu Pracy (art. 211). Odmowa noszenia lub samowolne zdjęcie wymaganego ŚOI przez pracownika stanowi naruszenie obowiązków pracowniczych i może skutkować: upomnieniem lub naganą; karą porządkową (upomnienie, nagana, kara finansowa); rozwiązaniem umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym przy powtarzających się naruszeniach lub gdy narażono życie i zdrowie (własne lub innych). Jednocześnie pracodawca jest zobowiązany nie dopuścić pracownika bez wymaganego ŚOI do pracy przy zagrożonych stanowiskach – jeśli pracownik odmawia użycia ŚOI, pracodawca powinien odsunąć go od pracy i wszcząć procedurę dyscyplinarną. Szczególna sytuacja: jeśli pracownik odmawia z powodu uczulenia lub dyskomfortu medycznego, pracodawca zobowiązany jest poszukać alternatywnego ŚOI o tych samych właściwościach ochronnych (np. rękawice nitrylowe zamiast lateksowych przy alergii).