Staramy się, aby informacje dotyczące ochrony głowy były rzetelne i zgodne z obowiązującymi normami. Należy jednak pamiętać, że wymagania mogą się zmieniać. W razie wątpliwości zalecamy konsultację z odpowiednim specjalistą.
W Polsce oba pojęcia – hełm i kask ochronny – używane są często zamiennie, ale formalnie istnieje różnica. Kask ochronny (ang. safety helmet) wg normy EN 397 to ochrona głowy przed uderzeniem i przebiciem przez spadające obiekty; stosowany na budowie, w przemyśle i przy wszelkich pracach gdzie istnieje ryzyko urazu głowy z góry. Hełm przemysłowy (EN 14052) zapewnia ochronę boczną i przy uderzeniu o przeszkodę, nie tylko z góry – wyższy poziom ochrony, stosowany w górnictwie, przy pracach podziemnych i w warunkach wysokiego ryzyka wszechstronnych uderzeń. W sklepie Kams BHP obydwa typy znajdziesz w kategorii hełmy i kaski ochronne. Na typowym placu budowy i w przemyśle wystarczy EN 397. W górnictwie, przy robotach tunelowych i ekstremalnych warunkach stosuj EN 14052.
Kask ochronny wg EN 397 może posiadać oznaczenia dodatkowych właściwości ochronnych: P – odporność na przebicie przez ostry obiekt (wymagana opcjonalnie przy ryzyku nabicia na ostry element). LD – odporność na uderzenie boczne (lekkie uderzenie boczne – przydatne przy pracy w ciasnych przestrzeniach). MM – odporność na rozproszony metal stopiony (rozbryzgi gorącego metalu, np. spawalnia). HV – wysokowoltowa izolacja elektryczna (do 440 V AC; nie mylić z pracą pod pełnym napięciem, gdzie wymagany jest kask EN 50365). -20°C lub -30°C – zachowanie właściwości ochronnych w ujemnych temperaturach. +150°C – odporność na wysoką temperaturę. Pełna lista cech dostępnych kasków wg tych oznaczeń dostępna jest w kategorii BHP wg cechy i opisach produktów.
Kask ochronny ma ograniczony okres użytkowania, nawet jeśli nie był narażony na uderzenie. Tworzywa sztuczne, z których wykonana jest skorupa (HDPE, ABS, polikarbonat) starzeją się pod wpływem UV, temperatury i środków chemicznych i tracą właściwości amortyzujące. Ogólne zasady: od daty produkcji – max. 5 lat dla kasków z HDPE i ABS, do 10 lat dla niektórych kasków poliwęglanowych (sprawdź instrukcję producenta); od pierwszego użycia – zazwyczaj 3–5 lat; natychmiastowa wymiana po każdym uderzeniu absorbującym energię, nawet jeśli zewnętrzna skorupa nie jest uszkodzona – amortyzacja wewnętrzna jest jednorazowa. Datę produkcji znajdziesz wewnątrz kasku – zazwyczaj podana jako kwartał i rok (np. „3/2021"). Sprawdzaj regularnie: brak pęknięć, integralność szelek, sprawność regulacji.
Tak – większość kasków przemysłowych projektowana jest z myślą o montażu akcesoriów, które rozbudowują ochronę o kolejne obszary. Popularne akcesoria do hełmów i kasków: nauszniki przeciwhałasowe mocowane na szyny kasku – wygodna alternatywa dla osobnych nauszników, łatwe do odchylenia gdy ochrona chwilowo niepotrzebna; przyłbice i osłony twarzy – ochrona twarzy i oczu przed odpryskami, kurtyna spawalnicza; latarki i uchwyty na lampę – popularne w górnictwie i pracach podziemnych; kominiarki i kurtyny termiczne – ochrona karku i szyi w zimie lub przy pracach gorących; uchwyty na okulary. Przy zakupie akcesoriów sprawdź zgodność mocowania – szyny kasków mogą mieć różne standardy (najczęściej LDPE slotted rail). Akcesoria producenta pasujące do danego kasku zawsze w pierwszej kolejności.
Źle dopasowany kask nie zapewnia prawidłowej ochrony i może spaść w chwili uderzenia. Prawidłowe dopasowanie: zmierz obwód głowy powyżej uszu i czoła; dobierz kask odpowiedniego rozmiaru (zazwyczaj podawany w cm lub jako rozmiar S/M/L/XL); wyreguluj pokrętło lub pasek regulacyjny z tyłu kasku tak, żeby kask siedział pewnie, ale nie uciskał; sprawdź czy kask nie kiwa się na boki ani nie opada na oczy; upewnij się, że szelki wewnętrzne (amortyzator) są rozłożone równomiernie i tworzą 3–5 cm odstęp między skorupą a głową – ta przestrzeń absorbuje energię uderzenia; kask powinien siedzieć poziomo lub lekko pochylony do przodu, nie przechylony na tył. Przy pracy z przyłbicą lub nausznikami sprawdź czy akcesoria nie wpływają na sposób siedzenia kasku.
W ofercie Kams BHP znajdziesz szeroki wybór nakryć głowy dopasowanych do różnych warunków pracy: Czapki robocze – z daszkiem lub bez; wykonane z bawełny, poliestru lub mieszanek; chronią głowę przed zabrudzeniem, słońcem i drobnymi urazami przy pracy w niskich przestrzeniach; popularne w produkcji, logistyce i serwisie. Czapeczki letnie – lekkie, z daszkiem lub w formie bejsbolówki; oddychające, z siatki lub cienkiej tkaniny; do pracy na zewnątrz w ciepłe dni. Czapki zimowe – ocieplane, z polaru lub dzianiny; ochrona przed zimnem; noszone samodzielnie lub pod kask. Czepki damskie i czepki męskie – do pracy w gastronomii, medycynie i przemyśle spożywczym; chronią żywność i produkty przed włosami pracownika.
Tak – noszenie czapki pod kaskiem jest powszechną praktyką, szczególnie zimą. Jednak należy zachować ostrożność, bo dodatkowa czapka może wpłynąć na dopasowanie kasku. Zasady bezpiecznego łączenia: używaj wyłącznie cienkich czapek lub kominiarek zaprojektowanych do noszenia pod kaskiem (np. cienkich czapek zimowych z polaru lub Thinsulate); po założeniu czapki pod kask zawsze ponownie wyreguluj obwód i szelki amortyzujące – kask musi siedzieć pewnie; nigdy nie zakładaj pod kask grubej czapki z pomponem lub wełnianej – zbyt duża objętość unosi kask ponad głowę i eliminuje przestrzeń amortyzującą; kask powinien nadal siedzieć poziomo i nie kiwać się; wielu producentów kasków oferuje dedykowane wkładki zimowe (akcesoria do kasków) – to bezpieczniejsza opcja niż przypadkowa czapka.
Nakrycie głowy w gastronomii i przemyśle spożywczym wymagane jest przepisami sanitarnymi i regulacjami HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points). Obowiązek noszenia czepka dotyczy każdego pracownika mającego kontakt z niezapakowaną żywnością lub pracującego w strefach produkcji i przygotowania żywności. Czepek musi zakrywać wszystkie włosy – zarówno na głowie jak i na twarzy (siatka na brodę dla mężczyzn z zarostem). Dostępne opcje: czepki damskie w różnych kolorach, czepki męskie, czepki jednorazowe i wielorazowe. Kolor czepka często pełni funkcję identyfikacyjną w zakładzie – różne działy lub stanowiska noszą inne kolory zgodnie z wewnętrzną procedurą HACCP. Czepki wielorazowe należy prać w 60°C po każdej zmianie.
W kategorii ochrona oczu dostępne są różne typy ochron dopasowanych do konkretnych zagrożeń: Okulary ochronne (gogle otwarte) – podstawowa ochrona przed odpryskami, pyłem i cząstkami stałymi; lekkie, przewiewne; do ogólnych prac mechanicznych, szlifowania i cięcia. Gogle szczelne – zamknięte, przylegają do twarzy; ochrona przed cieczami, chemikaliami, pyłem drobnoziarnistym i gazami; do laboratoriów, prac z chemikaliami, spawania. Przyłbice i osłony twarzy – chronią całą twarz przed odpryskami, dużymi cząstkami i rozpryskami; do szlifowania, toczenia, prac z gorącym metalem; mogą być montowane na kasek jako akcesoria do kasków. Filtry spawalnicze – szybki z filtrem chroniącym przed promieniowaniem łuku; klasy filtra od DIN 9 do DIN 13 zależnie od metody spawania. Norma podstawowa dla ochrony oczu: EN 166.
Oznaczenia na soczewkach okularów ochronnych wg EN 166 informują o właściwościach ochronnych. Przykład: 1 – klasa optyczna soczewki (1 = najlepsza jakość optyczna; 2 = lekkie zniekształcenia; 3 = do zastosowań niewymagających precyzji widzenia). B – odporność mechaniczna soczewki na uderzenie średnioenergetyczne (F = niska, B = średnia, A = wysoka). 3 – filtr UV (ochrona przed promieniowaniem UV; skala 1–4, im wyższy tym ciemniejszy filtr). 4 – odporność na zapocenie się (antyparowanie). K – odporność soczewki na zarysowanie. N – soczewka antyparująca. CE – zgodność z dyrektywami UE. Przy wyborze okularów do konkretnego zadania (spawanie, szlifowanie, chemia) zawsze sprawdź jakie oznaczenia są wymagane przez ocenę ryzyka na stanowisku.
Tak – dostępne są dwa rozwiązania dla osób z wadą wzroku. Okulary ochronne na okulary korekcyjne (over-spec) – większe gogle zakładane na wierzch okularów korekcyjnych; wygodne i tanie rozwiązanie przy rzadkim stosowaniu; wada: mniej wygodne i mogą parować. Okulary ochronne z wkładką korekcyjną – posiadają wewnętrzną ramkę na szkła korekcyjne wykonane przez optyka; bardziej komfortowe przy długotrwałym noszeniu; jednorazowy koszt wkładki korekcyjnej; polecane przy stałym stosowaniu ochrony oczu. Trzecim rozwiązaniem są soczewki kontaktowe – w przypadku ich stosowania wymagane są nadal okulary ochronne, gdyż soczewki nie stanowią ochrony; przy pracy z chemikaliami i dymami soczewki kontaktowe mogą wchłaniać substancje szkodliwe – skonsultuj z lekarzem medycyny pracy.
Obowiązek stosowania ochrony słuchu reguluje Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne oraz Dyrektywa UE 2003/10/WE. Kluczowe progi: 80 dB(A) – poziom działania, od którego pracodawca ma obowiązek udostępnić ochrony słuchu i poinformować pracownika o ryzyku. 85 dB(A) – poziom narażenia, od którego stosowanie ochrony słuchu jest obowiązkowe. 87 dB(A) – maksymalny dopuszczalny poziom przy uchu z uwzględnieniem tłumienia przez ochronniki. Dla porównania: szlifierka kątowa osiąga ok. 100–105 dB, kosiarka 90–95 dB, ruch uliczny 80–85 dB. Pracodawca ma obowiązek przeprowadzić pomiary hałasu na stanowiskach pracy i dobrać odpowiednie środki ochrony w kategorii ochrony przed hałasem.
Dostępne w kategorii ochrony przed hałasem dwa główne typy różnią się komfortem, skutecznością i zastosowaniem. Zatyczki do uszu – wkładane bezpośrednio do kanału słuchowego; wyższa skuteczność tłumienia (SNR do 37 dB); jednorazowe (piankowe) lub wielorazowe (silikonowe z kablem); lekkie, nie przeszkadzają przy noszeniu kasku ani nauszników; dyskomfort przy długotrwałym noszeniu dla niektórych osób; wymagają prawidłowego zakładania (zwijanie i powolne wkładanie pianki). Nauszniki – zakrywa całe ucho; łatwiejsze do zakładania i zdejmowania – praktyczne gdy ochrona jest potrzebna naprzemiennie; można montować na szyny kasku jako akcesoria; nieco niższe tłumienie (SNR 25–33 dB) niż dobre zatyczki; nie nadają się przy okularach (ramki okularów tworzą szczelinę). Kombinacja zatyczek + nauszników stosowana przy bardzo wysokim poziomie hałasu (powyżej 105 dB).
SNR (Single Number Rating) to uproszczony wskaźnik tłumienia hałasu przez ochronnik wg EN ISO 4869-2 – im wyższy, tym skuteczniejszy. Przykładowe wartości: zatyczki piankowe SNR 35–37 dB; nauszniki na kask SNR 25–30 dB; nauszniki premium SNR 31–33 dB. Jak dobrać poziom SNR: oblicz narażenie przy uchu = poziom hałasu na stanowisku – SNR ochronnika; wynik powinien mieścić się w zakresie 70–80 dB (optymalny). Przykład: hałas 100 dB, nauszniki SNR 27 → 100 - 27 = 73 dB przy uchu – prawidłowo. Nadmierne tłumienie (wynik poniżej 70 dB) jest niepożądane – pracownik jest odizolowany od sygnałów ostrzegawczych i komunikacji. Zbyt słabe tłumienie (wynik powyżej 85 dB) nie chroni słuchu. Szczegółowe obliczenia i dobór SNR powinien wykonać specjalista BHP na podstawie pomiarów hałasu.