FAQ - klasy butów

Norma EN ISO 20345 to europejski standard definiujący wymagania dla obuwia bezpiecznego stosowanego jako środek ochrony indywidualnej (ŚOI). Określa minimalne wymagania dla każdej klasy ochrony (S1–S5), metody badań i dopuszczalne materiały. Każdy but spełniający normę musi posiadać oznaczenie CE i numer normy wytłoczony wewnątrz buta. Bez certyfikacji EN ISO 20345 but nie może być formalnie uznany za ochronny w miejscu pracy wymagającym ŚOI. Aktualna wersja to EN ISO 20345:2022, która zastąpiła edycję z 2011 roku i zaostrzyla m.in. wymagania antypoślizgowości. Buty z certyfikatami znajdziesz w kategorii buty BHP wg cechy.

Norma EN ISO 20345 definiuje pięć klas ochrony: S1, S2, S3, S4 i S5. System jest skumulowany – każda wyższa klasa zawiera wszystkie wymagania klasy niższej plus co najmniej jedno dodatkowe. Klasy S1–S3 dotyczą obuwia z cholewką ze skóry lub materiałów syntetycznych (klasyczne buty robocze i trzewiki). Klasy S4–S5 dotyczą obuwia formowanego w całości z gumy lub polimeru (kalosze i buty gumowe). Wszystkie klasy S1–S5 mają jedno wspólne wymaganie podstawowe: nosek ochronny wytrzymujący uderzenie 200 J i ściskanie 15 kN.

Oznaczenie klasy ochrony znajduje się wewnątrz buta – na wkładce, podszewce lub cholewce. Przykładowe pełne oznaczenie: S3 SRC HRO – but klasy S3 z podeszwą antypoślizgową SRC i podeszwą odporną na ciepło kontaktowe. Przed oznaczeniem klasy znajdziesz symbol CE potwierdzający zgodność z dyrektywami UE. Na pudełku producent podaje pełen zestaw oznaczeń i numer normy (np. EN ISO 20345:2022). Jeśli na bucie widnieje jedynie napis „safety shoe" lub podobny – bez CE i numeru normy – but nie jest certyfikowanym obuwiem bezpiecznym i nie powinien być stosowany jako ŚOI.

Buty klasy S1 to podstawowy poziom ochrony wg EN ISO 20345. Obejmuje: nosek ochronny 200 J i 15 kN (stalowy lub kompozytowy); pochłanianie energii w strefie pięty (amortyzacja uderzenia); właściwości antyelektrostatyczne (odprowadzanie ładunków); odporność podeszwy na paliwa i oleje; zamknięta pięta (but nie może być otwarty z tyłu jak klapka). Buty S1 przeznaczone są do środowisk suchych o umiarkowanym ryzyku – biura techniczne, lekki przemysł, prace serwisowe w halach, logistyka wewnętrzna. Nie są odpowiednie do pracy w mokrych warunkach ani do prac wymagających ochrony przed przebiciem podeszwy.

Oznaczenie S1P to klasa S1 z dodaną wkładką antyprzebiciową (litera P od ang. puncture resistance) wytrzymującą przebicie gwoździem z siłą co najmniej 1100 N. Wkładka może być stalowa lub kompozytowa (z Kevlaru, włókna szklanego lub tworzyw sztucznych). S1P jest bardziej praktyczna niż czyste S1 i stosowana wszędzie tam, gdzie istnieje ryzyko nadepnięcia na ostry przedmiot: place budowy, rozbiórki, prace dekarskie, stolarstwo, prace wykończeniowe. W nowszej edycji normy EN ISO 20345:2022 wprowadzono klasy wkładki: PL (niska odporność) i PH (wysoka odporność na przebicie). S1P to dobry wybór dla magazynów z materiałami sypkimi lub odpadami i wszędzie gdzie S1 jest niewystarczające, ale warunki są suche.

Klasa S2 = S1 + odporność cholewki na przenikanie i absorpcję wody. Badanie polega na wielokrotnym zginaniu buta zanurzonego w wodzie przez 60 minut – cholewka nie może przepuścić wilgoci powyżej normatywnego poziomu. Buty S2 nadają się do pracy w umiarkowanie wilgotnych warunkach: mokre posadzki w halach produkcyjnych, prace przy myciu i sprzątaniu, przemysł spożywczy, ogrodnictwo, rolnictwo i prace poranne przy rosie. Wymaganie S2 spełnia już odpowiednio wygarbowana skóra hydrofobowa lub cholewka z powłoką syntetyczną – niekoniecznie membrana. S2 jest klasą pośrednią – gdy warunki są bardziej wymagające (błoto, deszcz, stałe zanurzenie), zalecamy klasę S3 lub but z oznaczeniem WR.

Klasa S3 = S2 + wkładka antyprzebiciowa. To kompletny pakiet ochrony dla większości zastosowań przemysłowych i budowlanych: nosek 200 J, wodoodporna cholewka i ochrona przed przebiciem podeszwy. Buty S3 są najpopularniejszą klasą w Polsce, ponieważ spełniają wymagania BHP w zdecydowanej większości branż jednocześnie – budowlana, metalowa, drzewna, logistyczna, komunalna – bez konieczności analizowania czy S1 lub S2 wystarczy. Pracodawcy i służby BHP często domyślnie wybierają S3 jako bezpieczny standard zapewniający ochronę niezależnie od zmieniających się warunków na placu pracy. Dostępne jako trzewiki, półbuty i wysokie buty.

Nie – norma EN ISO 20345 dopuszcza zarówno stalowe, jak i kompozytowe elementy ochronne w butach S3. Nosek może być stalowy (buty z blachą) lub kompozytowy (Kevlar, włókno szklane, poliamid) – oba wytrzymują 200 J i 15 kN. Wkładka antyprzebiciowa może być stalowa (cieńsza, tańsza) lub tekstylna/kompozytowa (elastyczniejsza, lżejsza, nie wyzwala detektorów metali). Do środowisk wymagających braku metalu – wykrywacze metali, strefy ESD – wybierz but S3 z kompozytowym noskiem i wkładką. Wszystkie modele spełniają tę samą normę i zapewniają tę samą minimalną ochronę.

Buty S3 bardzo często mają rozbudowane oznaczenie uzupełnione o cechy specjalne: S3 SRC – najlepsza klasa antypoślizgowości, testowana zarówno na ceramice z detergentem, jak i na stali z gliceryną – standard zalecany przez BHP do większości prac. S3 SRC HRO – dodatkowo podeszwa odporna na ciepło kontaktowe 300°C – do prac przy gorących nawierzchniach, asfalcie, spawalniach. S3 SRC CI – izolacja termiczna przy zimnie – do pracy w chłodniach i na zewnątrz zimą (obuwie zimowe). S3 SRC ESD – właściwości elektrostatyczne – do przemysłu elektronicznego i stref zagrożonych wybuchem (buty ESD). S3 SRC to absolutne minimum zalecane przez specjalistów BHP dla pracowników budowlanych i przemysłowych.

Klasa S4 dotyczy obuwia formowanego w całości z gumy lub tworzywa polimerowego – odpowiednik klasy S1 w wersji kalosze lub buty gumowe. S4 zawiera: nosek ochronny 200 J; pochłanianie energii w pięcie; antyelektrostatyczność; odporność na paliwa i oleje. Nie wymaga zamkniętej pięty (kalosze mogą być wsuwane). Dzięki budowie z jednolitego polimeru buty S4 są całkowicie wodoszczelne i łatwe do dezynfekcji – stąd popularność w: rolnictwie, hodowli zwierząt, rybołówstwie, przemyśle spożywczym i przetwórczym, oczyszczalniach ścieków, pracach drogowych przy deszczu i błocie. Sprawdź ofertę butów gumowych i PVC.

Klasa S5 = S4 + wkładka antyprzebiciowa – analogicznie jak S3 dodaje wkładkę do S2. Stosuje się ją wszędzie tam, gdzie zachodzi ryzyko nadepnięcia na ostry przedmiot w mokrych warunkach: w leśnictwie i przy wycince drzew (gałęzie, korzenie, kolce), przy pracach remontowych w wodzie (gruz, pręty, gwoździe pod wodą), na placach budowy podczas opadów, w rolnictwie na polach po żniwach. S5 to najwyższa klasa ochrony dla obuwia polimerowego. W bardzo zimnych i mokrych warunkach dostępne są kalosze S5 z ocieplaną wyściółką oznaczone dodatkowo CI.

Oznaczenia antypoślizgowości informują, na jakiej nawierzchni i w jakich warunkach podeszwa zachowuje odpowiednią przyczepność. SRA – test na ceramicznej posadzce z detergentem (warunki typowe dla kuchni, łazienek, posadzek zmywanych). SRB – test na stalowej posadzce z gliceryną, symulujący oleiste podłogi przemysłowe. SRC – but przeszedł oba testy jednocześnie – gwarantuje przyczepność zarówno na mokrych posadzkach ceramicznych, jak i olejowych metalowych. SRC jest klasą rekomendowaną przez specjalistów BHP jako standard ogólnego zastosowania, ponieważ pracownicy rzadko znają dokładny rodzaj podłoża na każdym stanowisku. Buty bez oznaczenia SR nie mają testowanej antypoślizgowości wg normy.

Oznaczenie HRO (Heat Resistant Outsole) oznacza, że podeszwa wytrzymuje kontaktowe ciepło do 300°C przez 60 sekund bez odkształcenia. Jest niezbędna przy pracy na gorących nawierzchniach: świeży asfalt przy robotach drogowych (temperatura powierzchni dochodzi do 150–180°C), hale odlewnicze i piece metalurgiczne, spawalnie z odpryskami na podłodze, zakłady ceramiczne i szklarskie. Bez HRO standardowa podeszwa poliuretanowa lub gumowa może mięknąć, kleić się i odkształcać, co prowadzi do zniszczenia buta i zagrożenia poślizgiem. HRO chroni przed ciepłem kontaktowym – nie przed promieniowaniem termicznym – do tego służy obuwie spawalnicze specjalistyczne.

CI (Cold Insulation) – izolacja termiczna cholewki i wkładki przy zimnie. But z CI jest testowany w -17°C – po 30 minutach temperatura wewnątrz buta nie może spaść poniżej określonego poziomu. Niezbędne w chłodniach, mroźniach i przy pracy na zewnątrz zimą – szukaj go w ofercie obuwia zimowego. HI (Heat Insulation) – izolacja termiczna podeszwy przed ciągłym ciepłem podłoża. Różni się od HRO: HI chroni przed stałym ciepłem gorącej posadzki przemysłowej, HRO to odporność podeszwy na krótkotrwały kontakt z bardzo wysoką temperaturą. Oba oznaczenia mogą występować razem na jednym bucie, jeśli zachodzi taka potrzeba.

WR (Water Resistant) oznacza odporność całego buta – cholewki, szwów i połączeń – na przenikanie wody w bardziej rygorystycznym teście niż wymagany przez klasę S2 lub S3. Klasy S2 i S3 wymagają odporności samej cholewki, natomiast WR obejmuje dodatkowo odporność szwów i złączeń – słabych punktów każdego buta skórzanego. Buty z WR często mają wodoodporną membranę (np. Gore-Tex lub ekwiwalenty marek własnych producentów), która przepuszcza parę wodną (pot) na zewnątrz, ale nie wpuszcza wody – istotna przewaga komfortowa przy wielogodzinnym noszeniu. Jeśli pracujesz regularnie w deszczu lub błocie – szukaj butów S3 WR lub z oznaczeniem membrany w opisie produktu.

Wszystkie buty klas S1–S5 posiadają podstawową antyelektrostatyczność (odporność elektryczna 0,1–1000 MΩ). Do środowisk wrażliwych potrzebne są oznaczenia specjalne: ESD – odporność 0,1–35 MΩ; precyzyjniej kontrolowane odprowadzanie ładunków; do produkcji elektroniki i podzespołów wrażliwych na wyładowania elektrostatyczne (buty ESD). A (Antistatic) – odporność 0,1–1000 MΩ; do środowisk zagrożonych wybuchem, gdzie iskra elektrostatyczna może wywołać pożar lub detonację. Oba oznaczenia wymagają uziemionej podłogi lub maty ESD – bez odpowiedniego podłoża ładunki nie mają gdzie odpłynąć i buty nie spełniają swojej funkcji ochronnej.

AN (Ankle protection) – but posiada wzmocnioną ochronę kostek w formie twardego elementu po bokach kostki, chroniącego przed urazami przy uderzeniu lub skręceniu. Popularne w obuwiu militarnym i motocyklowym – sprawdź buty militarne. M (Metatarsal guard) – dodatkowa osłona śródstopia: górnej części stopy między noskiem a kostką. Standardowy nosek S chroni wyłącznie palce – osłona M rozciąga ochronę na śródstopie, narażone np. przy upadku narzędzi na wierzch stopy. Stosowana w branży metalowej, ciężkim budownictwie i leśnictwie. Buty z M są masywniejsze, ale zapewniają ochronę obszaru często pomijanego przez standardowe nosek.

Szybka matryca doboru klasy wg branży: Biuro techniczne, serwis w suchej hali → S1 lub S1P. Magazyn, logistyka, spedycja → S1P lub S2 SRC. Budowa, roboty ziemne, drogownictwo → S3 SRC, HRO przy asfalcie. Spawalnia, praca przy ogniu → buty spawalnicze S3 HRO lub dedykowane spawalnicze. Praca w wodzie, błocie, rolnictwo → S4 lub S5 (kalosze). Praca w wodzie + ryzyko przebicia → S5. Mroźnia, praca zimą → S3 CI lub obuwie zimowe CI. Elektronika, ESD → S1 ESD lub S3 ESD. Przemysł spożywczy → S4 lub S5, białe, łatwe do dezynfekcji. Przy wątpliwościach skonsultuj dobór ze służbami BHP zakładu pracy.

Z punktu widzenia ochrony wyższa klasa zawsze spełnia wymagania klasy niższej (S3 zawiera wszystkie cechy S1 i S2). Jednak wyższa klasa nie zawsze jest bardziej komfortowa: buty S3 są cięższe od S1 i mają grubszą podeszwę – przy pracy wymagającej dużo chodzenia może to powodować szybsze zmęczenie; buty S3 są droższe – przy niskim ryzyku to koszt nieuzasadniony. Dlatego prawidłowy dobór to dopasowanie do rzeczywistej oceny ryzyka, a nie zasada „im wyżej, tym lepiej". Natomiast dla pracodawców chcących mieć jedno obuwie do różnych zastosowań lub dla pracowników często zmieniających stanowisko – S3 SRC jest rozsądnym bezpiecznym wyborem domyślnym.

W sklepie Kams BHP obuwie robocze skategoryzowane jest na kilka sposobów ułatwiających wybór: Buty BHP wg cechy – filtruj po właściwości S3, SRC, HRO, ESD, CI itd. i znajdź wszystkie modele spełniające wymagane kryterium. Buty BHP wg przeznaczenia – kategorie dobrane pod konkretne branże (spawalnia, budowa, przemysł spożywczy itd.). Buty BHP wg rodzaju – filtruj po typie: półbuty, trzewiki, kalosze, sandały, klapki zawodowe. Buty wg producenta – przeglądaj ofertę konkretnych marek. Masz wątpliwości? Napisz do nas: sklep@kams.com.pl – chętnie pomożemy dopasować obuwie do Twojego stanowiska pracy.