Praca w porze nocnej - warto wiedzieć

Pracodawca, zatrudniając osobę wykonującą swoje obowiązki w porze nocnej, musi stosować się do przepisów regulowanych przez prawo pracy oraz zapewnić pracownikowi dodatek do wynagrodzenia. Czym jest pora nocna i w jakich godzinach powinna trwać zmiana nocna? Jakich przepisów BHP powinien przestrzegać pracodawca? Kto nie może podejmować pracy w godzinach nocnych? Jakie dodatki do wynagrodzenia powinien otrzymać pracownik za swoją pracę w godzinach nocnych? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdziesz w treści artykułu.

Czym jest pora nocna i w jakich godzinach powinna trwać zmiana nocna?

Według artykułu 151 [7] Kodeksu Pracy pora nocna obowiązuje od 21:00 do 7:00, a zmiana nocna powinna obejmować pełne 8 godzin w czasie trwania pory nocnej. Pracodawca powinien dokonać wyboru przedziału czasowego, w którym rozpocznie oraz zakończy się zmiana nocna oraz poinformować o tym pracownika na początku zatrudnienia. Zazwyczaj w zakładach pracy można spotkać się ze zmianami w godzinach 21:00 - 5:00, 22:00 - 6:00 lub 23:00 - 7:00. 

Limit 8-godzinnej pracy, zawarty w przepisach Kodeksu Pracy dotyczy jednak tylko pracowników, którzy wykonują szczególnie niebezpieczne obowiązki lub związane z dużym wysiłkiem zarówno fizycznym, jak i umysłowym. Nie wymaga stosowania dla osób, które zajmują się nadzorowaniem pracowników w porze nocnej lub podczas wystąpienia sytuacji takich, jak zagrożenie życia pracownika, prowadzenie akcji ratunkowej, konieczność usunięcia awarii lub ochrony mienia. 

Pracownikiem pracującym w nocy jest każdy zatrudniony, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną. 

Kto nie może podejmować pracy w godzinach nocnych?

Istnieją grupy osób, które według przepisów Kodeksu Pracy nie mogą podejmować zatrudnienia w porze nocnej. Należą do nich:

- kobiety w ciąży, 
- kobiety lub mężczyźni opiekujący się dzieckiem do lat 4, którzy nie wyrazili pisemnej zgody na wykonywanie swoich obowiązków w porze nocnej, 
- młodociani (osoby między 15 a 18 rokiem życia),
- niepełnosprawni, chyba że lekarz po wykonaniu badań profilaktycznych wyrazi zgodę lub gdy niepełnosprawny zatrudniony jest przy pilnowaniu. 

Jakie dodatki do wynagrodzenia powinien otrzymać pracownik za swoją pracę w godzinach nocnych?

Pracownik wykonujący swoją pracę w porze nocnej powinien otrzymać dodatek do wynagrodzenia za każdą pełną godzinę pracy w nocy. Dodatek za pracę w godzinach od 21:00 do 7:00 wynosi 20 procent stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, które obowiązuje w danym roku kalendarzowym. W roku 2023 minimalne wynagrodzenie od 1 stycznia wynosi 3490 zł, natomiast od 1 lipca będzie wynosić 3600 zł. Ustalenie godzinowej stawki wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę jest możliwe dzięki podzieleniu miesięcznego minimalnego wynagrodzenia przez liczbę godzin pracy pracownika w danym miesiącu. Wymiar czasu pracy w danym miesiącu ustala się, mnożąc liczbę pełnych tygodni przypadających w danym miesiącu przez 40 godzin i poprzez dodanie do otrzymanego wyniku iloczynu 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca miesiąca kalendarzowego, które są dla pracownika dniami pracującymi. Dla przykładu w styczniu liczba godzin pracujących wynosi 168, a zatem 3490/168h x 20% daje nam wynik 4,15, czyli wysokość dodatku brotto za jedną, pełną godzinę pracy w porze nocnej w styczniu. Pracodawca ma obowiązek wypłacić pracownikowi wspomniany wyżej dodatek za pracę w godzinach nocnych, nie może go obniżyć, ale może ustalić wartość dodatku na wyższym poziomie. Według artykułu 151 [8] w stosunku do pracowników wykonujących pracę w porze nocnej stale poza zakładem pracy dodatek, o którym mowa powyżej może zostać zastąpiony ryczałtem, którego wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy w porze nocnej. 

Jakich przepisów BHP powinien przestrzegać pracodawca?

W świetle przepisów BHP, dotyczących pracy w porze nocnej pracodawca powinien:

1. Przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego na stanowisku pracy oraz na jej podstawie podjąć decyzję czy praca w porze nocnej jest bezpieczna dla pracownika. 
2. Sporządzić instrukcję BHP dla każdego stanowiska pracy w zakładzie i udostępnić ją pracownikom. 
3. Wprowadzić obowiązek meldowania się pracowników i określić jego sposób. 
4. Sporządzać dokładną dokumentację pracy wykonywanej w porze nocnej. 

Dodatkowo każdy pracodawca powinien stosować się do orzeczeń wydanych przez lekarzy medycyny pracy oraz przepisów Kodeksu Pracy. 

Artykuł 151 Kodeksu Pracy wymaga od pracodawcy, by na pisemny wniosek złożony przez pracownika, wykonującego swoje obowiązki w porze nocnej, poinformował właściwego okręgowego inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników, pracujących w nocy. 

Zgodnie z artykułem 281 [5] Kodeksu Pracy - pracodawca, który narusza przepisy (pracownicze uprawnienia) odnoszące się do pracy w porze nocnej, popełnia wykroczenie zagrożone karą grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.